Венчурлік бизнестің Қазақстанда даму перспективалары | Статья в журнале «Молодой ученый»

Отправьте статью сегодня! Журнал выйдет 21 декабря, печатный экземпляр отправим 25 декабря.

Опубликовать статью в журнале

Библиографическое описание:

Кулбаева М. А. Венчурлік бизнестің Қазақстанда даму перспективалары // Молодой ученый. — 2018. — №5.1. — С. 51-54. — URL https://moluch.ru/archive/191/48250/ (дата обращения: 13.12.2019).



Қазіргі кезеңде кәсіпкерлікті дамытудың әлсіз жақтары оны жетілдірудің нарықтық механизмдерінің инновациялық түрлерінің одан ары жақсартуды қажет етіп отыр.

«Қазақстанда «Венчур»-ағылшынның «venture» тәуекелді кәсіпорын,бастама дегенді немесе мекеме тәуелділігі деген мағынаны білдіреді. Венчурлық капитал жеке бизнесті қаржыландырудың баламалы нысаны ретінде АҚШ-та 50-жылдардың ортасында пайда болды. Еуропаға ол тек 70-жылдардың соңында ғана келді. Венчурлық капитал пайда болғанға дейін әлемде шағын және орта бизнесті қаржыландыруды банктік капитал,ірі корпарациялар мен компаниялар және ауқатты адамдар қаржыландыру арқылы жүзеге асырылған.

Жалпы, венчурлік бизнес дегеніміз — технологиялық жаңалықтарды енгізудің негізгі формасына айналған тәуекелге негізделген бизнес. Ғылыми зерттеу нәтижелерін коммерциялауға негізделген иннновациялық салаларға салынатын тәуекелділік деңгейі жоғарылылығымен сипатталады.

Егер венчурлық бизнес дегенді тікелей аударатын болсақ-«тәуекелді кәсіпорын» болып шығады. Ал венчурлық компаниялар тәуекелді жобаларға салынған инвестициялар есебінен ақша табады» [1].

Венчурлық бизнес көпшілікке таныс емес бизнес түріне жатады, тек соңғы жылдары ғана бизнестің осы түріне айрықша назар аударыла бастады. Қазақстан азаматтары венчурлық қорлардың жұмысымен толық таныс деп айта алмаймыз. Әрине, оған қорлар жұмысының ашық жұмыс істемеуінің де өз әсері бар. Енді, осы венчурлық қорларға тоқтала кетсек.

Қазақстанда ең алғашқы венчурлық қорлар 2004 жылы пайда болды. Еліміздің венчурлық инфрақұрылымын құруға бастамашы болған мемлекеттің өзі еді. Венчурлық қорларды құруға мемлекет атынан Қазақстанның даму институты- «Қазына» орнықты даму қорына кіретін ҰИҚ өзек болған. 2005 жылдан бастап ҰИҚ Еуропалық венчурлық капитал қауымдастығы мен венчурлық инвестициялаудың Сингапурлық қауымдастығына мүше болып табылады.

2004 жылдан бері ҰИҚ даму институты қазақстандық инвесторлармен біріге отырып 6 венчурлық қор құрды. Олар: «Адвант» венчурлық қоры, АҚ, «Венчурлық «Әрекет» жоғары технологиялар қоры» АҚ, «Сентрас» АИФРИ» АҚ, «Glotur Technology Fund» АИФРИ» АҚ, «Almaty Venture capital» АҚ, «Logycom Perspective Innovations» АИФРИ» [2].

Венчурлық қорларды құру инновациялық қызметке жеке капиталдың тартылуына, оладың қаупінің төмендеуіне, инновациялардың коммерцияларндыру саласында мемлекет пен жеке кәсіпкерліктің өзәрә тиімді әрекет жасауына өз септігін тигізеді.

Венчурлік инвестициялау тәуекелді капитал салымын білдіру мақсатында қолданылатын термин. Мұндай инвестициялау технологиялық жаңа енгізілімді жүзеге асырудың негізгі үлгілерінің бірі болып табылады. Кәсіпкерліктің аталған түрі көп жағдайда перспективасы кепілдікке алынбаған, үлкен тәуекелділікке ие жоғары ғылымдық және технологиялық салада ғылыми зерттеулер қорытындыларын коммерциялизациялауға тән.

Тап бүгінде ұлттық инновациялық жүйені құрудың бірінші кезеңі аяқталып, екінші кезеңі басталып жатыр. Ендігі мақсат – венчурлық бизнеспен «Қазына» да, оның еншілес компаниялары да емес, жекеменшік секторлардың тікелей айналысуын қамтамасыз етуіне тіреліп тұр. Дамыған елдерде бизнестің бұл түрі, негізінен, қалталы адамдардың қолында. Ал бізде оны құрып, аяғынан нық тұрғызуды мемлекет «Қазына» тұрақты даму қоры» арқылы ғана жүзеге асыру үстінде. Елбасы өзінің халыққа Жолдауында индустриалды-инновациялық стратегияның аясында инновациялық технологияларды өндіріс пен өнеркәсіпке белсенді түрде енгізу керектігін атап көрсеткенін ескерсек, венчурлық инвестициялық саясаттың қандай маңызды тетік екендігін шамалай беруге болады. Аталған стратегияны жүзеге асыру үшін жалғыз «Қазынаның» ұмтылысы жеткіліксіз екендігі және анық.

Экономикалық қатынастар жүйесінен инновацияның алатын орны орасан зор. Себебі инновациялық тәжірибені өндіріске қолданбастан, бәсекеге қабілетті өнім алу мүмкін еместігін дамыған елдер ертерек түсініп, бар күшті осы салаға жұмсап келеді. Осыған байланысты нарықтық экономика кезеңіндегі бәсекелестік күресте инновация өнімінің өзіндік құнын азайту, инвестициялар ағынын арттыру, өнім өндірушінің имиджін қалыптастыру және жаңа нарықтарды, оның ішінде сыртқы нарықтарды бағындырудағы аса тиімді таптырмас құралға айналуда деп зерттеулер негізінде тұжырымдауға болады.

ҚР инновациялық қызметті қаржыландырудың көздері ретінде кәсіпорындардың өз қаржысы, республикалық және жергілікті бюджет қаражаттары, инновациялық қорлар қаражаты, мемлекеттік гранттар және заңға қайшы емес қаржыландырудың басқа да түрлері жатады. Қаржыландыру инфрақұрылымы ретінде даму инситуттары, венчурлік қорлар, кәсіпорындар мен жеке кәсіпкерлер, екінші деңгейлі банктер және т.б. жатады.

Қазақстан тәжірибесі көрсетіп отырғандай, көбінесе қарапайым қаржыландыру көздері, яғни банктер немесе басқа да қорлар инновациялық ғылыми-техникалық жобаларды қаржыландырудан бас тартады. Өйткені онда тәуекелділік жоғары болады. Сондықтан бұл жағдайда арнайы осындай көп тәуекелі бар жобаларды қаржыландыру үшін әлемдік тәжірибеде венчурлік қорлар құрылады.

Қазақстандағы ғылымның негізгі проблемаларының бірі ғылыми зерттеулердің аяқталмаушылығы, олардың өндірістен қол үзушілігі болып табылады. Ғылыми әзірлемелердің қажетсіздігі, ғылым жүйесіндегі қазіргі құрылымдық диспропорция және соның салдарынан өнеркәсіптегі инновациялық белсенділіктің төменгі деңгейі өндіріс факторларының өнімділігін арттыру ғылыми-техникалық және инновациялық прогресс негізінде ғана мүмкін бола тұрса да, экономиканы реформалаудағы ғылымның рөлін жете бағаламаумен түсіндіріледі.

Венчурлік қорлар венчурлік инвестициялаудың негізгі механизмі болып табылады. Венчурлік инвестициялаудың бастапқы кезеңінде қызметті инновация жасауға және коммерциялауға бағытталған компанияларға жеке, отандық және шетелдік капиталды тарту мемлекеттің тікелей үлестік қатысуымен венчурлік қорларды құрғанда мүмкін болады. Венчурлік қорға инвестицияланатын мемлекеттік қаржылар осы қорға кіретін жеке инвестициялардың тәуекелдерін төмендетеді.

«Қазақстан Республикасында инновациялық белсенділіктің өсуіне жоғары техникалық жəне ғылымды қажетсінетін өндірістерді дамытуға жəрдемдесу мақсатында ұлттық инновациялық қор құрылған. Инновациялық қорды құру инновацияларды енгізудің тиімді жəне рыноктық тетіктерінің болмауының жүйелік проблемасын шешуі венчурлық қаржыландыруды ынталандыруы тиіс. Венчурлық кəсiпорындарды дамыту мен қолдаудың пəрмендh тетiктерiнiң бiрh бизнес-инкубация процесh болып табылады яғни табыстың мүмкiндiгiн айқындау əлі күрделі оларды дамытудың əлі ерте қауіпті кезеңiнде инновациялық жобаларға қолайлы жағдай жасау сондай-ақ технологиялық компанияларды жедел дамыту үшiн процесс болып табылады» [3].

«Венчурлық инвестициялар-бұл орташа деңгейден жоғары табыстылығы бар тәуекел инвестициялары.

Венчурлық бизнесті инновациялау:

-Идеяның, жаңа өнімнің пилоттық үлгілерін құрумен байланысты қолданбалы зерттеулер және оның коммерциялық әлеуетін бағалау;

-Алғашқы сериялық өндіріс және өнімді алғашқы сатулар;

-Өндірістің алғашқы кеңейтілімі және өнімді өткізу үшін жаңа рыноктарға шығару;

-Жалпы венчурлық бизнесті дамыту үшін келесідей шараларды атқарумыз керек:

-Елдегі инновациялық күштерді нығайту және қалыптастыру;

-Индустриялық-инновациялық дамуды халық арасында насихаттау;

-Шағын инновациялық бизнесті ынталандыру;

-Зейнетақы қорлары мен сақтандыру қорларының венчурлық бизнеске инвестициялауын ынталандыру» [4]

Венчурлік қаржыландыру алдыңғы үш деңгейде қаржыландыра алады. Ал көп қолданылатын міндеттемелік қаржыландыру тек үшінші деңгейден ғана басталады.

«Венчурлық қаржыландыру басқа қаржыландырулардан, соның ішінде банктік несиелеуден қандай айырмашылығы бар? Біріншіден, инвестор өз қаржысын акцияға сала алады. Қаржылық кеңестер беру арқылы жаңадан ашылған кәсіпорындардың жұмысын алға бастыруға көмектеседі. Екіншіден, банктер сияқты тоқсандық, жылдық пайыздық төлем талап етпейді. Венчурлық капитал беруші сәтсіздіктер орын алса, акционері ретінде жауапкершілікті өз мойнына алады. Кәсіпорынның негізін қалаушы мен инвестор әріптестікте жұмыс жасайды.

Егерде венчурлық инвестордың қаражаты жетпейтін болса, ол компаниямен бірлесе жаңа қаржы көздерін іздейді. Сосын жоғары технологиялы компания венчурлық капиталды тарту, ғылыми сыйымды өнім шығару, жоғары рентабельді болғанынша кеңеюі, жоғары пайда алып келуі мен акцияларының қор биржасында сатылып, пайда әкелуі сияқты даму кезеңінен өтеді» [5].

Бізде венчурлық бизнестің дами алмау себебі венчурлық қорлар мен ғалымдар арасын байланыстыратын мықты мамандардың болмауы. Әйтпесе венчурлық бизнес біздің мемлекет үшін өте қажет. Венчурлық бизнес бұл жаңа жобалар мен инновациялық тауарлардың кілті болып табылады. Сондықтан бизнестің бұл түрі Қазақстан үшін өте тиімді.

Бүгінгі күні әлем адамдарға қарағанда жылдамырақ өзгеруде. Қазіргі заманның дамығаны сонша, шекараны өшіріп, арақашықтықты жақындатып, қазіргі заманның коммуникация құралдарының мүмкіндігін арттыруда. Қазақстандық алдында нарық субьектілерінің өзара тауарлар мен қызметтерді өндірудегі бәсекелестікті қолдап және дамыту міндетімен қатар елімізде ғылыми ізденістерді қажет ететін технологиялар саласындағы әлемдік бәсекелестіктің толыққанды қатысушыларына айналу үшін білім экономикасын дамытуға арналған жағдайлар тудыру міндеті де тұр.

Жалпы менің ойымша, венчурлық бизнесті дамыту үшін, ең бастысы, инновациялық инфрақұрылымнан басқа, инвестициясын тәуекелі жоғары жобаларға салушылар да, тәуекелі жоғары инновациялық жобаларды ұсынушылардың да жеткілікті болуы шарт. Ал бізде соның екеуі де тапшы. Екінші жағынан отандық ғалымдар жасаған инновациялық жобалар елімізде қолдау таппай, көпшілігі Қытайдың өндірісін дамытуға үлес қосуда. Ондай жағдайлардың болуы да бір жағынан заңды секілді. Өйткені біз венчурлық бизнесті енді ғана үйреніп, әліппесінен бастап жатқан елміз.

Әдебиет:

  1. Амренова Ғ. Қ. Қазақстанда венчурлік бизнестің даму перспективасы/ Ғ.Қ.Амренова // Заманауи әлемдегі ғылым мен білім: халықаралық ғыл. – практ. конф. материалдары. – 2-том–42б. – Қарағанды: Болашақ. – Баспа, 2013.
  2. Амренова Ғ. Қ. Қазақстанда венчурлік бизнестің даму перспективасы/ Ғ. Қ.Амренова // Заманауи әлемдегі ғылым мен білім: халықаралық ғыл. – практ. конф. материалдары. – 2 том – 42б. – Қарағанды: Болашақ– Баспа, 2013.
  3. Тюлеубай Б. Венчурлік кәсіпкерліктің түсінігі, қалыптасу тарихы/ Б. Тюлеубай, А. С. Ашимова // 46б. – Усть-Каменогорск, 2015.
  4. Бимендиева Л. А. Венчурлік бизнес – тәуекелге негізділген бизнес/ Бимендиева Л. А., Шораева А. Б. Қазақстандағы венчурлік қаржыландырудың негізгі мәселелері/А. Б. Шораева.
Основные термины (генерируются автоматически): мена, бизнес, дама, бар, капитал.


Похожие статьи

Стратегии развития нового Шелкового пути в XXI веке

Китай готов внести в капитал проектной компании для строительства высокоскоростной магистрали (ВСМ) “Москва- Казань” 104 млрд

[1] Данная статья опубликована при поддержке фонда «Международного бизнес-центра» Шаньдунского университета путей сообщения на...

Разработка бизнес-плана создания бизнеса | Статья в журнале...

алкогольная продукция, пивной бар, изменение спроса, месяц, пивной бизнес, пиво, спрос, зрение бизнеса, затрата бара, Россия.

Оценка роли маркетинговых механизмов в продвижении услуг...

Бизнес в сфере общественного питания отличается от всех остальных видов бизнеса. Это предприятие, которое объединяет в себе искусство и традиции, механизмы деятельности и опыт маркетологов, философию обслуживания и концепцию формирования потенциальной аудитории.

Сущность и виды капитала предприятий розничной торговли

В современных условиях ведения бизнеса эффективность функционирования предприятий розничной торговли во многом обуславливается действенностью системы управления капиталом, и требует принципиально новых подходов к формированию...

Музей как средство ориентации личности на...

Кроме того, сегодня музей становится средством адаптации человека к культурной среде и выступает антиподом миру компьютерных технологий и наступлению аудиовизуальных средств.

Развитие конкурентных преимуществ ресторанного бизнеса

Ключевые слова:ресторанный бизнес, клиент, качество услуги, конкурентоспособность, цена, сервис. На сегодняшний день рынок ресторанного бизнеса очень

Подобное исследование имеет важное значение для любого бизнеса и рестораны особенно в нем нуждаются.

Этнический бизнес, диаспоры и государство: к вопросу...

социального капитала, плотность социального капитала, этнического предпринимательства, этнического бизнеса, Этнический бизнес, недавних мигрантов, механизм адаптации мигрантов, Российской Федерации...

PR-менеджмент в ресторанном бизнесе | Статья в сборнике...

ресторанный бизнес, Москва, ресторан, клиент, Россия, ресторанная критика, Книжное меню, Ресторанный синдикат, быстрое питание, защитный слой.

Программы банковской лояльности: выгоды для клиента и банка

Характеризуя бизнес-программы, отмечаем те из них, которые направлены на снижение ставок для предпринимателей, регулярно берущих кредиты.

10. Езангина И. А. Консолидация корпоративного капитала как важнейший фактор роста конкурентоспособности национальной и...

Похожие статьи

Стратегии развития нового Шелкового пути в XXI веке

Китай готов внести в капитал проектной компании для строительства высокоскоростной магистрали (ВСМ) “Москва- Казань” 104 млрд

[1] Данная статья опубликована при поддержке фонда «Международного бизнес-центра» Шаньдунского университета путей сообщения на...

Разработка бизнес-плана создания бизнеса | Статья в журнале...

алкогольная продукция, пивной бар, изменение спроса, месяц, пивной бизнес, пиво, спрос, зрение бизнеса, затрата бара, Россия.

Оценка роли маркетинговых механизмов в продвижении услуг...

Бизнес в сфере общественного питания отличается от всех остальных видов бизнеса. Это предприятие, которое объединяет в себе искусство и традиции, механизмы деятельности и опыт маркетологов, философию обслуживания и концепцию формирования потенциальной аудитории.

Сущность и виды капитала предприятий розничной торговли

В современных условиях ведения бизнеса эффективность функционирования предприятий розничной торговли во многом обуславливается действенностью системы управления капиталом, и требует принципиально новых подходов к формированию...

Музей как средство ориентации личности на...

Кроме того, сегодня музей становится средством адаптации человека к культурной среде и выступает антиподом миру компьютерных технологий и наступлению аудиовизуальных средств.

Развитие конкурентных преимуществ ресторанного бизнеса

Ключевые слова:ресторанный бизнес, клиент, качество услуги, конкурентоспособность, цена, сервис. На сегодняшний день рынок ресторанного бизнеса очень

Подобное исследование имеет важное значение для любого бизнеса и рестораны особенно в нем нуждаются.

Этнический бизнес, диаспоры и государство: к вопросу...

социального капитала, плотность социального капитала, этнического предпринимательства, этнического бизнеса, Этнический бизнес, недавних мигрантов, механизм адаптации мигрантов, Российской Федерации...

PR-менеджмент в ресторанном бизнесе | Статья в сборнике...

ресторанный бизнес, Москва, ресторан, клиент, Россия, ресторанная критика, Книжное меню, Ресторанный синдикат, быстрое питание, защитный слой.

Программы банковской лояльности: выгоды для клиента и банка

Характеризуя бизнес-программы, отмечаем те из них, которые направлены на снижение ставок для предпринимателей, регулярно берущих кредиты.

10. Езангина И. А. Консолидация корпоративного капитала как важнейший фактор роста конкурентоспособности национальной и...

Задать вопрос