Түркістан облысының жер ресурстары, олардың сандық және сапалық көрсеткіштері | Статья в журнале «Молодой ученый»

Отправьте статью сегодня! Журнал выйдет 18 июля, печатный экземпляр отправим 22 июля.

Опубликовать статью в журнале

Авторы: ,

Рубрика: Молодой ученый Қазақстан

Опубликовано в Молодой учёный №23 (313) июнь 2020 г.

Дата публикации: 02.06.2020

Статья просмотрена: 2 раза

Библиографическое описание:

Темирбеков, А. Т. Түркістан облысының жер ресурстары, олардың сандық және сапалық көрсеткіштері / А. Т. Темирбеков, Даурен Бахытулы Бахыт. — Текст : непосредственный // Молодой ученый. — 2020. — № 23 (313). — С. 721-723. — URL: https://moluch.ru/archive/313/71041/ (дата обращения: 07.07.2020).



Жер қоры, олардың жер санаттары мен жерді пайдаланушылар санаттары бойынша бөлінуі.

Кілттік сөздер: жер қоры,Жер реформасыауыл шаруашылығы, сараланбалы рента (дифференциалды), баға.

В статье говорится о кадастровом анализе современного состояния земель сельскохозяйственного назначения с учетом природно-территориальных особенностей региона.

Ключевые слова: земельные ресурсы, земельная реформа, сельское хозяйство, дифференциальная рента, оценка.

Түркістан облысының жер аумағы Қазақстандағы барлық жер көлемінің 11724,9 мың гектарын алып жатыр, немесе 4,3 %.

Жалпы территорияның 10305,5 мың га ауыл шаруашылық алқаптары алып жатса, оның ішінде егістік жер қоры 813 478га құрайды. Бұл жалпы облыс аумағының небәрі 7,8 %-ын ғана болып табылса, ал негізгі жер көлемі 9114,2 мың. га жайылым немесе облыс көлемінің жалпы аумағының 77,7 %-ын құрайды. 813 478 га егістіктің 443,2 мың гектары суармалы егістікті құрайды. Көлемі жағынан суармалы егістік жер, республика бойынша 447 мың га жуық суармалы егістігі бар Алматы облысынан кейінгі екінші орынды алады

Түркістан облысы топырақ-климаттық жағдайы және ауа-райының қалыптасу ерекшелігі ауыл шаруашылығының барлық саласын дамытуға қолайлы және суармалы егіншілік жүйесі дамыған аймақ. Суармалы егіншілік облыстағы ауыл шаруашылық дақылдарының барлық түрлерін өркендетуге мүмкіндік туғызады. Түркістан облысында техникалық дақылдардан күнбағыс, мақта, мақсары, темекі және т. б. егіледі.

2019 жылы Түркістан облысында күнбағыс егістігінің алқабы 4289 га құрады, бұл 2015 жылмен салыстырғанда 1879 гектарға азайған. Облыстағы күнбағыс егістігін айналысатын негізгі аудандар Сарыағаш 1276 га, Ордабасы 1065 га, Отырар 402 га, Қазығұрт 387 га, Шардара 264 га, Келес 209 га, Төле би 138 га және Түлкібас 129 га жатады.

Түркістан облысы аудандары бойынша 2015–2019 жж нақтыланған күнбағыс егістігінің алқабы, га

2015

2016

2017

2018

2019

Облыс бойынша

6 168

5 527

5 733

4 763

4 289

1

Түркістан қ.

118

415

637

253

-

2

Арыс қ.ә.

-

47

94

181

-

3

Кентау қ.ә.

-

-

-

-

121

4

Бәйдібек

707

152

128

77

34

5

Жетісай

-

-

-

-

58

6

Келес

-

-

-

-

209

7

Қазығұрт

691

468

484

492

387

8

Мақтаарал

376

457

598

173

98

9

Ордабасы

1 692

2 071

1 412

1141

1065

10

Отырар

165

193

141

150

402

11

Сайрам

144

81

59

90

108

12

Сарыағаш

2 049

1435

1 394

1680

1276

13

Төлеби

25

29

18

137

138

14

Түлкібас

174

127

125

118

129

15

Шардара

27

52

643

271

264

Жоғарыдағы аталған негізгі күнбағыс егістігімен айналысатын аудандардың егістік алқабының көлемі 2015 жылмен салыстырғанда барлығының егістік көлемінің азайғандығы байқалады. Мысалы, Сарыаағаш ауданында 2015 жылы күнбағыс алқабының көлемі 2049 га болса, 2019 жылы 1276 га, Ордабасы ауданында 2015 жылы 1692 га болса, 2019 жылы бұл көрсеткіш 1065 га болды. Ал Кентау қалалық әкімшілігінің аумағында 2015–2018 жылдар аралығында күнбағыс мүлдем егілмеген болса, 2019 жылы 121 га жерге егілген.

Зерттеулердің нәтижесінде және облыстың статистикалық мәліметтерін салыстыра отырып, 2015–2019 жылдар аралығында күнбағыс егістігі алқабының азайғандығы байқалса, ал керісінше облыс бойынша мақсары егістігі алқабының ұлғайғандығы байқалады. 2019 жылы облыста мақсары егістігінің алқабы 93618 га құрады, бұл 2015 жылғы көрсеткіштерден 15047 гектарға артқанын байқауға болады.

Түркістан облысы аудандары бойынша 2015–2019 жж нақтыланған мақсары егістігінің алқабы, га

2015

2016

2017

2018

2019

Облыс бойынша

78 571

69 086

70 546

109 630

93 618

1

Түркістан қ.

168

253

316

811

-

2

Арыс қ.ә.

2 244

1570

1 442

119

1 767

3

Кентау қ.ә.

9

212

150

264

944

4

Бәйдібек

18 839

14300

23 075

42885

34 334

5

Қазығұрт

12 873

10492

10 017

17595

12 234

6

Ордабасы

4 055

4622

3 517

4565

5 528

7

Отырар

-

-

-

700

-

8

Сайрам

8 291

8330

8 035

8675

10 063

9

Сарыағаш

7 117

3138

932

1792

1 136

10

Созақ

708

459

522

2035

970

11

Төлеби

12 690

12869

10 886

11921

11 842

12

Түлкібас

11 577

12841

11 495

18144

14 764

13

Шардара

-

-

159

124

36

Облыстағы мақсары егістігімен айналысатын негізгі аудандарға таулы және тау алды жазығында орналасқан Бәйдібек, Түлкібас, Қазығұрт, Төле би, Сайрам және Ордабасы жатады. Бұл аудандардағы мақсары егістігі алқабының 2015–2019 жылдар аралығындағы өзгеру динамикасы әркелкі. Мысалы, Төлеби ауданында 2015 жылы мақсары егістігі алқабы 12690 га құраса, 2019 жылы 11842 га құрады, сондай-ақ, Қазығұрт ауданында 2015 жылы мақсары егістігі алқабы 12873 га құраса, 2019 жылы 12234 га жерді құраған, ал басқа аудандарда егістік алқабының айтарлықтай өсімі байқалады.

Бәйдібек ауданында 2015 жылы мақсары егістігі алқабы 18839 га құраған, бқл көрсеткіш 2019 жылы 34334 га құрады, яғни ауданда мақсары егістігінің алқабы дерлік 1,5 есеге артқаны байқалады.

Мақта әлемнің 70-ке жуық елінде өндіріледі, оның аумағы тропиктік және субтропиктік елдермен шектелген 47° солтүстік ендік пен 35º оңтүстік ендікте таралған. Мақта-шикізатын өндіруші жетекші мемлекеттер: Қытай, АҚШ, Үндістан, Пәкістан, Өзбекстан, Бразилия т. б. Ең көп мақта егістік алқабы Үндістанда — 10 млн. га, ал Қытайда — 6, АҚШ-да — 5,8, Пәкістанда — 3, Өзбекстанда — 1,4 және Бразилияда — 1,3 млн. га. Әр жылдық мақта талшығы өндірісі Қытайда — 6,7 млн. т жуық, АҚШ-да — 5,4, Үндістанда — 2,7, Пәкістанда — 2,19, Өзбекстанда — 1,25 және Бразилияда — 1,24 млн. т құрайды. Бұл елдердің үлесіне әлемдегі 87 % мақта талшығы өндірісі тура келеді.

Әдебиет:

  1. Оңтүстік Қазақстан облысы: Энциклопедия/ Бас ред. Б.Ғ. Аяған.- Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, 2005. — 5–14б
  2. Қазақстанның географиялық атласы: Бейсенова Ә.С. — Алматы: «Глобус», 2003. 42–47б.
  3. Физико-географическое районирование М.1:75000000 //Национальный атлас Республики Казахстан, Алматы 2006 С. 123–124.
  4. Карта геология М.1:5000000 //Национальный атлас Республики Казахстан, Алматы 2006 С. 28–29.
  5. Казахстан (Природные условия и естественные ресурсы СССР) под ред. И. П. Герасимова.- М.: Наука, 1969.482с
  6. Кассин Н.Г Материалы по палеогеографии Казахстана, Алма-Ата, 1947. 169 с.
  7. Геоморфологическое районирование М. 1:7500000 // Национальный атлас Республики Казахстан, Алматы, 2006. 51с.
  8. Қазақстан Республикасы Президентінің «Жер, Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Жарлығы. Алматы 1996жыл.
Основные термины (генерируются автоматически): Казахстан, Национальный атлас Республики, арыс, келес, кентау, алматы.


Ключевые слова

баға, сараланбалы рента (дифференциалды), жер қоры, Жер реформасы ауыл шаруашылығы

Похожие статьи

Источники загрязнения водных ресурсов как одна из главных...

К поверхностным водам Республики Казахстан относятся сосредоточенные запасы вод в формах рельефа

Из-за своего географического положения Республика Казахстан обладает дефицитом водных ресурсов.

-23 с. 4. Национальны Атлас Республики Казахстан.

Түркістан облысы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерін...

Мақалада: облыстың табиғи-аумақтық ерекшеліктерін ескере отырып, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерінің қазіргі жағдайына кадастрлық тұрғыдан талдау жасау туралы.

Водные ресурсы на территории Кызылординской области

В пределах Республики Казахстан река Сырдарья протекает от гидропоста Чиназ до впадания в Аральское море и принимает правые притоки Келес, Куруккелес, впадающих выше Шардаринского водохранилища и ниже его Арысь. Длина реки на этом участке 1746 км...

Қызылорда облысындағы мүмкіндігі бар туристік маршруттар

1. О Государственной программе Республики Казахстан «Возрождение исторических центр» Щелкового пути, сохраняя и приемственность развития культурного населения тюркоязычных государств, создание ифраструктуры туризма» (собрание Актов Президента Республики...

Кавказ халықтарының Қазақстанға депортациялануы тарихынан

Алматы: Арыс-Қазақстан, 1998. 153б. Қожақов Ө. Қызылордаға қоныс аударылған халықтар

Депортированные в Казахстан народы: время и судьбы. – Алматы: Арыс-Қазақстан, 1998.

Проблемы обеспечения экономической безопасности Республики Казахстан в условиях...

Қазақстандағы құс шаруашылығы кешенінің қазіргі жағдайы және...

ҚР ҰЭМ статистикалық комитетінің деректері бойынша, 2017 жылы құс өндірісі шаруашылықтардың барлық санаттарында құс саны бойынша бірінші орынды Алматы облысы алады, қатысу үлесі 23,2% құрайды. Өз кезегінде, Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстары...

Қазақстандағы агроөнеркәсіпті кластерлеу арқылы дамыту

Алматы, 2013 г., 272 с.

В данной статье рассматривается развитие агропромышленного комплекса в Республике Казахстан, а также цели, особенности...

Көлік саласының дамуын мемлекеттік реттеу бағыттары

Ахметов Д. Развитие автомобильного транспорта в регионах Республики Казахстан

По прогнозу Министерства национальной экономики РК, в целом по итогам 2016 года у нас

За 25 лет независимости экономика Республики Казахстан претерпела ряд глобальных структурных...

К вопросу об особенностях происхождения топонимов в истории...

Статья посвящена истории происхождения топонимов Казахстана.

3. Топонимика Казахстана. Энциклопедический справочник.

Алматы: «Арыс» баспасы, 2009. — 568 б. 8. Камолиддин Ш. С. Древнетюркская топонимия Средней Азии./Отв. ред. М. Исхоков.

Похожие статьи

Источники загрязнения водных ресурсов как одна из главных...

К поверхностным водам Республики Казахстан относятся сосредоточенные запасы вод в формах рельефа

Из-за своего географического положения Республика Казахстан обладает дефицитом водных ресурсов.

-23 с. 4. Национальны Атлас Республики Казахстан.

Түркістан облысы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерін...

Мақалада: облыстың табиғи-аумақтық ерекшеліктерін ескере отырып, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерінің қазіргі жағдайына кадастрлық тұрғыдан талдау жасау туралы.

Водные ресурсы на территории Кызылординской области

В пределах Республики Казахстан река Сырдарья протекает от гидропоста Чиназ до впадания в Аральское море и принимает правые притоки Келес, Куруккелес, впадающих выше Шардаринского водохранилища и ниже его Арысь. Длина реки на этом участке 1746 км...

Қызылорда облысындағы мүмкіндігі бар туристік маршруттар

1. О Государственной программе Республики Казахстан «Возрождение исторических центр» Щелкового пути, сохраняя и приемственность развития культурного населения тюркоязычных государств, создание ифраструктуры туризма» (собрание Актов Президента Республики...

Кавказ халықтарының Қазақстанға депортациялануы тарихынан

Алматы: Арыс-Қазақстан, 1998. 153б. Қожақов Ө. Қызылордаға қоныс аударылған халықтар

Депортированные в Казахстан народы: время и судьбы. – Алматы: Арыс-Қазақстан, 1998.

Проблемы обеспечения экономической безопасности Республики Казахстан в условиях...

Қазақстандағы құс шаруашылығы кешенінің қазіргі жағдайы және...

ҚР ҰЭМ статистикалық комитетінің деректері бойынша, 2017 жылы құс өндірісі шаруашылықтардың барлық санаттарында құс саны бойынша бірінші орынды Алматы облысы алады, қатысу үлесі 23,2% құрайды. Өз кезегінде, Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстары...

Қазақстандағы агроөнеркәсіпті кластерлеу арқылы дамыту

Алматы, 2013 г., 272 с.

В данной статье рассматривается развитие агропромышленного комплекса в Республике Казахстан, а также цели, особенности...

Көлік саласының дамуын мемлекеттік реттеу бағыттары

Ахметов Д. Развитие автомобильного транспорта в регионах Республики Казахстан

По прогнозу Министерства национальной экономики РК, в целом по итогам 2016 года у нас

За 25 лет независимости экономика Республики Казахстан претерпела ряд глобальных структурных...

К вопросу об особенностях происхождения топонимов в истории...

Статья посвящена истории происхождения топонимов Казахстана.

3. Топонимика Казахстана. Энциклопедический справочник.

Алматы: «Арыс» баспасы, 2009. — 568 б. 8. Камолиддин Ш. С. Древнетюркская топонимия Средней Азии./Отв. ред. М. Исхоков.

Задать вопрос