«Шағын бизнес» ұғымын түсіндірудің теориялық аспектілерін талдау | Статья в журнале «Молодой ученый»

Отправьте статью сегодня! Журнал выйдет 1 июня, печатный экземпляр отправим 5 июня.

Опубликовать статью в журнале

Библиографическое описание:

Тажибаева Р. М. «Шағын бизнес» ұғымын түсіндірудің теориялық аспектілерін талдау // Молодой ученый. — 2019. — №17.1. — С. 25-27. — URL https://moluch.ru/archive/255/58584/ (дата обращения: 22.05.2019).



Қазіргі уақытта отандық экономикада шағын бизнестің үлесі мен маңыздылығы шет елдердің тәжірибесі талап ететіндей үлкен емес, бұл бір жағынан — қазақ кәсіпкерлерінің жеткілікті тәжірибемен, ал екінші жағынан — қазіргі кәсіпорындарды шағын ретінде қабылдауға теориялық дайын еместігімен байланысты, бұл негізгі ұғымға қатысты бірыңғай пікірдің жоқтығымен алдын ала анықталған.Отандық және шетелдік тәжірибеде бірден бірнеше көзқарас бөлінеді.

Шағын кәсіпорындардың қарапайым ұйымдық құрылымында А. Мишин шетелдік ізденістер желісін толықтырып, олардың тар мамандануын анықтайтын белгілер ретінде ерекшелейді [1, б.65]. Б. Дуденков доминантты, сондай-ақ тапсырыс берушілермен өзара байланысын және нарықтағы тұтынушыларға аумақтық жақындығын анықтайды [2, б. 36].

Нақты тәсілді А. Шулус білдірді. Ол шағын компанияның құрылымдық сыртқы және ішкі ортасын ескере отырып, оның критерийлерінің кейбір топтарын бөлуді ұсынады. [3, б.65]: өндіріс процесінің түрі; басқару жүйесінің ерекшелігі; кейбір ішкі себептердің жай-күйі; сыртқы әрекеттердің ерекшелігі.

Ерекше қызығушылықты зерттелген мәселелер бойынша ресейлік ғалымдар Н.Егорованың және Е. Майном ның тәсілі иеленеді, олар ұғымғы біріктірілген көрсеткішітерді, жеке шамалардың интеграциясын енгізуді ұсынды [4, б. 87].

Мұндай кешенді көрсеткіш ретінде шағын кәсіпорынның экономикалық капиталы пайдалануда камтылатын қызметкерлер санын, активтер құнын, капитал мөлшерін, жылдық айналымды ғана емес, өндірістің техникалық деңгейін, ұйымдастыру мен басқару ерекшеліктерін, қаржыландыру сипатын, серіктестермен байланыс түрін және т. б.

Соңғы жылдары Батыс мемлекеттерінде компанияның өсу теориясы кең тараған, ол фирманың көлемін оған тән даму кезеңдерін белгілеу негізінде сапалы анықтауға мүмкіндік береді.

Ұйымдар бір тауарды шығаруға бағытталған шағын компаниядан азық-түлік, ноу-хау, технологиялар, қызметтер және т. б. өндіріспен біріктірілген үлкен фирмаға дейін дамуда деген пікір бар. Кәсіпорынның қалыптасуының белгілі бір кезеңін сипаттау үшін ғалымдар кәсіпорынның жылдық кірісінің оның өз өнімінің негізгі түрін өндіруге және өткізуге арналған жалпы шығындарына қатынасына баламалы «мамандану коэффициентін» қолдануды ұсынады.

Ғалымдардың нақтылауға ұсынған жоғарыда айтылған ерекшеліктері мен өлшемдерін қарастыра отырып, SWOT-талдау жүргізілді (1-кесте).

1-кесте

«Шағын бизнес» анықтамасын SWOT-талдау»

Шағын бизнесті анықтау өлшемдері

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

Ұсынымдар

Жұмыспен қамтылғандар саны

Анықтау қарапайымдылығы

Кәсіпорындардың кең ауқымы

Кәсіпорындар санының шексіз өсуі

Экономиканы жасанды миниатюралау

Шағын бизнесті дамытуда «серпіліс» үшін жақсы критерий

Жарғылық капиталдағы жеке тұлғалардың үлесі

Жеке капиталды тарту

Корпорациялардың еншілес кәсіпорындарды құруына шектеулер

Жеке тұлғалар есебінен шағын кәсіпорындар санын кеңейту

Жеке тұлғалардың шағын капиталы

Халық жинақтарының өсуіне қарай

Айналымы

Қызмет ауқымына шектеу

шектеу Жоғары табысты салаларында бизнесті шектеу

Шағын бизнесті қызметтің ерекше түрлерінен шығару

Бизнес жасанды ұсақтау

Ірі бизнеске бірқалыпты көшуді қамтамасыз етпейді

Рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесі

Шағын бизнес үшін басым бағыттарды белгілейді

Шағын бизнес қызметінің жаңа салаларын шектейді

Шағын бизнестің нысаналы дамуы

Берілген қызмет түрлеріне қызығушылық танытпау

Қызметтің жекелеген түрлерін қысқа мерзімді атаулы ынталандыру

Жол берілмейтін қызмет түрлерінің тізбесі

Шағын кәсіпорындар қызметінің түпкілікті шекаралары

Тыйым салынған секторларда шағын кәсіпорындардың өсуін шектеу

Тыйым салынбаған секторларда шағын кәсіпорындарды дамыту

Шағын кәсіпорындарды тыйым салынған жаңа салаларға заңсыз енгізу

Қызмет түріне айқын шектеулер болған кезде пайдалану

Меншік иесінің шағын кәсіпорындардың жұмысына қатысуы

Иесінен қызметкер жасауға мүмкіндік

Франчайзингті тираждауға шектеу

Дербес қызметті жария ету

Шағын кәсіпорындарды отбасылық жағдайға айналдыру

Шағын кәсіпорындар — ауыл шаруашылығы алқаптарын пайдаланушы

лар үшін

Оған сәйкес шағын кәсіпкерлікті заңды тұлғалар, сондай-ақ жеке кәсіпкерлер жүзеге асыратын, өз қаражатын құюды талап ететін қызметтің ерекше түрін қарастыру ұсынылады, ол өнімнің жаңа түрін енгізуге және қосымша өткізу нарықтарын ашуға, өзіне тағайындалған жауапкершілік пен шаруашылық тәуекелдерді қабылдауға байланысты жаңа көздер мен шикізат түрлерін қолдануға алып келеді.

Сонымен қатар, автор қолданыстағы нормативтік-тіркеу (25 % Қазақстан Республикасының жарғылық (жиналмалы) капиталында (пайлық қорында), ҚР субъектілерін, шетелдік заңды тұлғаларды, шетелдік азаматтарды, қоғамдық және діни ұйымдарды (бірлестіктерді), қайырымдылық және өзге де қорларды, шағын кәсіпкерлік субъектілері болып табылмайтын бір немесе бірнеше заңды тұлғаларға тиесілі санаттарға жатқызу критерийлерін кеңейтуді ұсынады (25 % Қазақстан Республикасының жарғылық (жиналмалы) капиталында (пайлық қорында), ҚР субъектілерін, шетелдік заңды тұлғаларды, шетелдік; есеп беру кезеңіндегі қызметкерлердің орташа саны 100 адамнан аспайды [5, б. 54], олар кәсіпорынды шағын, керісінше шаруашылық жүргізуші субъектіні осы мәртебеден формальды белгілері бойынша айыру үшін қызмет етеді.Өлшемдердің үш тобына негізделу ұсынылады: сандық (статистикалық), сапалық, аралас.Шағын кәсіпорынды үлкеннен айыратын негізгі аспектілер болып табылады:

1) компанияны оның иесі (немесе тең құрылтайшылары) өз бетінше нақты басқару, өйткені шағын кәсіпкерлікте компания иесі, әдетте, жеке қаражат енгізіп қана қоймай, оларды қолдану бағытын бақылауда ұстап қана қоймай, сондай — ақ өз бетінше (көбінесе-жеке) барлық негізгі іс-қимылдарды басқаруды жүргізеді — ол барлық тәуекелдерді көтереді және сәтсіз болған жағдайда бұзылады, бұл ретте сәттілік жағдайында ол бір табыс жемісін пайдаланады-осыдан сәтті, белсенді шаруашылық жүргізуге ерекше;

Салалық белгі — оған сәйкес кәсіпорынды шағын деп танудың негіздемесі ретінде барлық өлшемдер үшін бірдей емес, бірнеше критерий негізделеді:

Біріншіден, нақты өңірде (Қазақстан Республикасының субъектісінде немесе жеке алынған елді мекенде) сандық белгілерді зерттеу);

Екіншіден, шекаралық белгі ретінде барлық параметрлер бойынша (персоналдың саны, жалпы өнімнің немесе капитал айналымының (сатудың) көлемі және өндірістік қорлардың көлемі, қор қайтарудың, материал қайтарудың, еңбек өнімділігінің мәні);

Үшіншіден, басым даму өзінің мәртебесін айқындау кезінде тек қана жауап беретін (немесе критерийлердің орташа статистикалық сандық мәндеріне жақын) ғана емес, сондай-ақ осындай сипаттамаларға ие компаниялар алуы тиіс:

− инновацияларды енгізу қабілеті,

− тұрақты даму,

− өзгермелі нарықтық жағдайларда жылдам бейімделу,

− бес жылдан ерте емес кезеңде жаңадан құрылған немесе құрылған кәсіпорын,

− қазіргі уақытта ұлттық экономика үшін экономикалық және әлеуметтік маңызы бар инновациялық саладағы және (немесе) салалардағы қызмет.

2) нақты аумақ шеңберінде нақты кәсіпорын мәртебесі қарастырылатын белгілердің комбинаторын қамтамасыз ету қажет, бұл: біріншіден, нақты субъектінің немесе ҚР муниципалитетінің стратегиялық параметрлеріне сәйкес шағын кәсіпкерлік субъектілерінің өсу және даму қарқынын реттеуге мүмкіндік береді.; екіншіден, шағын кәсіпкерлік субъектілері белгілерінің неғұрлым толық көрінісін негізге ала отырып, мемлекеттік қолдаудың әртүрлі нысандарын барынша тиімді пайдалану, оларды қарау кезінде сандық ғана емес, сонымен қатар сапалық және өзге де белгілерге негізделген өлшемдердің неғұрлым мазмұндық тізімі бойынша алынатын болады.

Әдебиет:

  1. Мишин А. К. Социально-трудовые отношения в сфере малого и среднего предпринимательства / А. К. Мишин. — М.: Омега-Л; Высш. шк., 2014. — 128с.
  2. Дуденков Б. Малые предприятия — шаг к рынку / Б. Дуденков. –М.: Знание, 2013. — 275с.
  3. Шулус А. А., Попов Ю. Н. — Социальный аудит малого предприятия /А. А. Шулус Ю. Н. Попов. — М.: Финансы, 2013. — 234с.
  4. Егорова Н., Майном Е. Модели и методы выбора схемы налогообложения малого бизнеса /Н. Егорова, Е. Майном. — М.: Знание, 2014. — 332с.
  5. Закон республики Казахстан “О государственной поддержке малого предпринимательства” от 31.01.2006 N 124–3/ Юридический сборник. — Костанай: Юрист, 2007. — 232 с.
Основные термины (генерируются автоматически): Майн, немес.


Похожие статьи

ҚР Жұмыссыздық мәселелері және оны шешу жолдары

Основные термины (генерируются автоматически): мена, немес, оса.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Лингводидактические основы обучения студентов...

Бие сүті және одан қымыз дайындау | Статья в журнале...

немес, салат. Похожие статьи. Ламинария — идеальный природный лекарь. Микроорганизмдер арқылы мұнайбергіштікті арттыру тәсілі. мена, Кино, бар, дар, немес.

Сборник наиболее известных стихотворений Генриха Гейне...

Величие человека заключается в том, что он — единственное из всех творений, способное превратить мгновение в вечность. Гете Иоганн Вольфганг.

Применение методов text mining для классификации информации...

При анализе социальных сетей важно и необходимо рассматривать распространение информации в сети. При возникновении какого-либо события...

Мемлекет және дін: арақатынас мәселелері | Статья в журнале...

EOR, MEOR, мена, немес, теза. Табиғи көрнекіліктерді дайындау | Статья в журнале... Көкөніс өсіруде орын, уақыт пен өсіру тәсілін таңдау олардың жарықсүйгіштігіне байланысты.

Қазақстан Республикасындағы жалдау шартының құқықтық...

Основные термины (генерируются автоматически): мена, немес.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Лингводидактические основы обучения студентов...

Қорлар есебінің теориялық мағынасының алғы шарттары

Основные термины (генерируются автоматически): немес, таз, IAS, мена.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Табиғат дүниесінде кеңінен бар әрі тіршілік ететін микроорганизмдердің...

Конфуций мен әл-Фарабидің рухани мұрасы | Статья в журнале...

мена, Секта, бар, немес, христианин. Микроорганизмдер арқылы мұнайбергіштікті арттыру тәсілі. Табиғат дүниесінде кеңінен бар әрі тіршілік ететін микроорганизмдердің түрлері де өте мол.

Студенттерге кәсіби қазақ тілін кредиттік технология арқылы...

Основные термины (генерируются автоматически): мена, немес.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Лингводидактические основы обучения студентов...

Мемлекеттік мекемелердің қаржылық есептілігін құру

Основные термины (генерируются автоматически): мена, таз, немес, баланс. Похожие статьи.

EOR, MEOR, мена, немес, теза. Лингводидактические основы обучения студентов...

Похожие статьи

ҚР Жұмыссыздық мәселелері және оны шешу жолдары

Основные термины (генерируются автоматически): мена, немес, оса.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Лингводидактические основы обучения студентов...

Бие сүті және одан қымыз дайындау | Статья в журнале...

немес, салат. Похожие статьи. Ламинария — идеальный природный лекарь. Микроорганизмдер арқылы мұнайбергіштікті арттыру тәсілі. мена, Кино, бар, дар, немес.

Сборник наиболее известных стихотворений Генриха Гейне...

Величие человека заключается в том, что он — единственное из всех творений, способное превратить мгновение в вечность. Гете Иоганн Вольфганг.

Применение методов text mining для классификации информации...

При анализе социальных сетей важно и необходимо рассматривать распространение информации в сети. При возникновении какого-либо события...

Мемлекет және дін: арақатынас мәселелері | Статья в журнале...

EOR, MEOR, мена, немес, теза. Табиғи көрнекіліктерді дайындау | Статья в журнале... Көкөніс өсіруде орын, уақыт пен өсіру тәсілін таңдау олардың жарықсүйгіштігіне байланысты.

Қазақстан Республикасындағы жалдау шартының құқықтық...

Основные термины (генерируются автоматически): мена, немес.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Лингводидактические основы обучения студентов...

Қорлар есебінің теориялық мағынасының алғы шарттары

Основные термины (генерируются автоматически): немес, таз, IAS, мена.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Табиғат дүниесінде кеңінен бар әрі тіршілік ететін микроорганизмдердің...

Конфуций мен әл-Фарабидің рухани мұрасы | Статья в журнале...

мена, Секта, бар, немес, христианин. Микроорганизмдер арқылы мұнайбергіштікті арттыру тәсілі. Табиғат дүниесінде кеңінен бар әрі тіршілік ететін микроорганизмдердің түрлері де өте мол.

Студенттерге кәсіби қазақ тілін кредиттік технология арқылы...

Основные термины (генерируются автоматически): мена, немес.

мена, Секта, бар, немес, христианин. Лингводидактические основы обучения студентов...

Мемлекеттік мекемелердің қаржылық есептілігін құру

Основные термины (генерируются автоматически): мена, таз, немес, баланс. Похожие статьи.

EOR, MEOR, мена, немес, теза. Лингводидактические основы обучения студентов...

Задать вопрос