Арал маңындағы су көздерінің химиялық құрамы | Статья в журнале «Молодой ученый»

Отправьте статью сегодня! Журнал выйдет 1 июня, печатный экземпляр отправим 5 июня.

Опубликовать статью в журнале

Библиографическое описание:

Байгабылова Д. Б., Алибекова А. Б., Алмас А., Кыдырбай М., Ысмайл Э. Арал маңындағы су көздерінің химиялық құрамы // Молодой ученый. — 2019. — №15.1. — С. 5-8. — URL https://moluch.ru/archive/253/58199/ (дата обращения: 20.05.2019).



Қазіргі таңда Арал өңірінің экологиялық жағдайы өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Арал теңізінің табанынан атмосфераға жылына 200 млн тонна тұзды шаң-тозаң шығады. Бұл өзгерістер аймақ тұрғындарының денсаулығына кері әсерін тигізуде. Осыған орай, Аралды қалпына келтіру жұмыстары бойынша әлем ғалымдарының ғылыми басқосулары ұйымдастырылып, түрлі ғылыми жобалары жасалуда. Кіші Аралдың оңтүстігіне ұзындығы 12 км болатын Көкарал бөгеті салынды. Нәтижесінде тартылып қалған тұзды көлдің табанын су жауып, тіршілік қайта жандана бастады. Еліміздегі көлемді атқарылып жатқан іс–шаралардың нәтижесінде жергілікті жердің экологиялық жағдайы біршама оңтайландырылып, Солтүстік Арал маңындағы балық шаруашылығы қайта қолға алынды. Қазіргі таңда Аралды қалпына келтіру жұмыстары үшін елімізде көптеген іс-шаралар жасалып, халықаралық деңгейде кешенді жобалар іске асуда [1].

Су мен тіршілік егіз, яғни ол табиғаттың керемет туындысы, өмір арқауы. Адам ағзасы үшін ауыз судағы еріген химиялық заттардың құрамы мен мөлшерінің мәні зор. Ауыз су-барлық санитарлық тазалық сақтау талабына сай болған жағдайда ғана өзінің физиологиялық қызметін орындай алады [2].

Аталған мәселе Арал маңындағы су көздерінің химиялық құрамын және олардың адам денсаулығына әсерін анықтау мақсатында ғылыми-зерттеулерді жүргізуге арқау болды. Зерттеу жұмысы барысында Арал теңізінің солтүстік жағалауында орналасқан «Жалаңаш» ауылы Арал-Сарыбұлақ су құбырынан алынған судың, құдық суының (грунт сулары) және теңіз суының биологиялық, химиялық құрамына талдау жасалып, су құрамындағы ауыр металдар катиондарының мөлшері анықталды.

Зерттеу жұмысы Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті «Экология және химиялық технологиялар» кафедрасының «Физикалық-химиялық анализ әдістері» химиялық зертханасында жүргізілді (кесте 1, 2, 3, 4, 5, 6).

Кесте 1

Арал-Сарыбұлақ су құбырынан алынған судың құрамын зерттеу нәтижесі

Көрсеткіш атаулары

Концентрациялық мөлшері

Нормативтік көрсеткіштері

20 С иісі

20С Дәмі

Түсі

Лайлылығы мг\дм 3 станд. шкала бойынша

0

0

0

1

2-ден кем емес

2-ден кем емес

20-дан кем емес

1,5-ден кем емес

Кесте 2

Теңіз суының құрамын зерттеу нәтижесі

Көрсеткіш атаулары

Концентрациялық мөлшері

Нормативтік көрсеткіштері

20 С иісі

20С Дәмі

Түсі

Лайлылығы мг\дм 3 станд. шкала бойынша

5

2

89

16

2-ден кем емес

2-ден кем емес

20-дан кем емес

1,5-ден кем емес

Кесте 3

Құдық суының құрамын зерттеу нәтижесі

Көрсеткіш атаулары

Концентрациялық мөлшері

Нормативтік көрсеткіштері

20 С иісі

20С Дәмі

Түсі

Лайлылығы мг\дм 3 станд. шкала бойынша

2

2

40

11

2-ден кем емес

2-ден кем емес

20-дан кем емес

1,5-ден кем емес

Зерттеуге алынған сулардың химиялық құрамы фотоэлектрокалориметр (КФК-625), спектрофотометр аспаптарымен талданды, қышқылдылығы лакмус индикаторлары көмегімен анықталды. Сулардың тұздылығы кондуктометр аспабы көмегімен анықталды, яғни Арал-Сарыбұлақ су құбырының тұздылығы-450мг\дм3, теңіз суының тұздылығы-700 мг\дм3, құдық суының тұздылығы-550мг\дм3. Судың кермектігін комплексонометрия әдісімен анықталды, яғни 1 л судағы кальций және магнийдің мг- эквиваленттерінің қосындысымен сипатталады [4].

Анализ барысында зерттелетін суды аммоний буферлік қоспасымен рН–10 болғанша сілтіледік. Индикатор ретінде арнайы хромоген қара ЕТ-00 ерітіндісін пайдаланылды, ол Са2+ және Мg2+ иондарымен шарап қызыл түсті ерімтал комплекстерді түзді:

Са2+ + Н2Ind2- → Cand2- +2Н+; 1\К= 3.9∙ 10–6

шарап қызыл

Mg2+ + H2 Ind2- → MgInd2- +2H+; 1\К = 1∙ 10–7

Ca2+ және Mg2+ ЭДТА-мен тұрақсыздық константалары едәуір кіші (2,7∙ 10–11, 2∙ 10–9) Сондықтан ЭДТА ерітіндісімен титрленгенде, ол тиісті комплекстерден индикаторды ығыстырып шығарып, одан да берік комплекстер түзді. Реакциядан босап шыққан индикатордың түсі көк. Эквиваленттік нүктеде ертіндінің шарап қызыл түсі көкке ауысады.

МeInd- + Na [H2 I] = Na2 [MeI]+ Hind2- +H+

шарап қызыл көк

Кесте 4

Арал-Сарыбұлақ су құбырынан алынған судың химиялық құрамы

Көрсеткіш атаулары

Концентрациялық мөлшері

Нормативтік көрсеткіштері

рН

Аммиак

Нитриттер

Нитраттар

Кермектілігі

Хлоридтер

Сульфаттар

Темір

Фтор

Марганец

Мыс

7

0,03

0,003

0,2

1,5

72

150

0,14

0,76

0,2

0,05

6–9

2-ден кем емес

3,3-ден кем емес

45-ден кем емес

7-ден кем емес

350-ден кем емес

500-ден кем емес

1,2-ден кем емес

1,2-ден кем емес

0,1-ден кем емес

1-ден кем емес

Кестеден көріп отырғанымыздай судың рН -7 яғни орта бейтарап, жалпы кермектігі 1,5 демек жұмсақ, нитриттер, нитраттар мөлшері аз және аз хлоридты екені анықталды. Онда улы алюминий, сынап, мышьяк, қорғасын, кадмий иондарының жоқ екенін, яғни судың экологиялық тұрғыдан тазалағын дәлелдейді. Дегенмен химиялық талдау барысында судағы фтор мөлшерінің нормативтік көрсеткіштен төмендеу екенін көруге болады.

Кесте 5

Теңіз суының химиялық құрамы

Көрсеткіш атаулары

Концентрациялық мөлшері

Нормативтік көрсеткіштері

рН

Аммиак

Нитриттер

Нитраттар

Кермектілігі

Хлоридтер

Сульфаттар

Темір

Фтор

Марганец

Мыс

7

2,75

0,011

0,2

12,5

15,3

220

0,32

1,37

22,6

0,15

6–9

2-ден кем емес

3,3-ден кем емес

45-ден кем емес

7-ден кем емес

350-ден кем емес

500-ден кем емес

1,2-ден кем емес

1,2-ден кем емес

0,1-ден кем емес

1-ден кем емес

Кестеден көрсетілгендей теңіз суының жоғары тұздылығы және кермектігі айқындалған, дегенмен суда токсиканттардың құрамы бойынша ауытқушылық байқалған жоқ.

Кесте 6

Құдық суының химиялық құрамы

Көрсеткіш атаулары

Концентрациялық мөлшері

Нормативтік көрсеткіштері

рН

Аммиак

Нитриттер

Нитраттар

Кермектілігі

Хлоридтер

Сульфаттар

Темір

Фтор

Марганец

Мыс

7

1,68

0,0058

0,2

7,8

58

190

0,24

1,2

11,9

0,10

6–9

2-ден кем емес

3,3-ден кем емес

45-ден кем емес

7-ден кем емес

350-ден кем емес

500-ден кем емес

1,2-ден кем емес

1,2-ден кем емес

0,1-ден кем емес

1-ден кем емес

Алынған мәліметтер негізінде төмендегідей қорытындылар алынды, яғни Арал-Сарыбұлақ су құбырының суын зерттеу нәтижесінде су құрамында ауыр металдар жоқ, жұмсақ, экологиялық таза екендігі анықталды. Дегенмен судағы фтор мөлшерінің төмендеуі балалар арасында тіс жегісі ауруын туғызатынын көрсетеді, яғни жергілікті орта мектептің 1–5 сынып оқушыларының 61,4 % тіс жегісімен ауыратындығы анықталды. Сонымен қатар әскерге шақырылған жасөспірімдердің медициналық сараптамалары көрсеткендей 79,3 %-ның тістері бұзылғаны анықталған.

Теңіз суының құрамындағы ауыр металдар иондарының болуы және суда аммоний, сульфаттар, нитраттар және хлоридтер ШРК-дан жоғары екендігі анықталды. Кейінгі жылдары мұндай сулы ортадан камбала, сазан, торта, тісті ақбалық, жайын, шортан, лақалардың аулануы байқалуда, яғни судағы токсиканттардың құрамы бойынша айқын өзгерістердің байқалмағандығын көрсетеді. Сонымен қатар, қорғасын, мыс, мырыш элементтерінің анықталуы Арал теңізінің табанындағы тұздың таралуына тікелей байланысты. Құдық суының құрамы жерасты суларымен байланысқандықтан элементтердің жерасты суларының химиялық құрамына сәйкестігімен түсіндіріледі.

Әдебиет:

  1. Нұрғызарынов А., Шапшанов Қ. Арал өңірінің экологиясы. -Алматы, 1996.
  2. Нұрғызарынов А. Аралдың экологиялық тынысы. — Алматы, Ғылым, 2006.
  3. Михайлов В. Н., Добровольский А. Д. Гидрология. — М., Высшая школа, 2007.
  4. Мұсабекова А., Шалдыбаева А., Нұртаева Ә., Әділханова С. Аналитикалық химиядан методикалық нұсқаулар. — 1991.
Основные термины (генерируются автоматически): Арал, фтор.


Похожие статьи

О влиянии выбросов алюминиевого завода на содержание...

Фтор — сильный токсичный элемент, который действует разрушающе практически на всё

Для определения концентрации фторид-иона применяется потенциометрический метод с...

Проблема Арала и Приаралья: вчера и сегодня | Статья в журнале...

Исходя из существующих условий, с первых дней независимости непосредственно под руководством Президента И. А. Каримова правительство страны обратило основное внимание...

The Aral Sea problem in Central Asia | Статья в журнале...

The Aral Sea is situated in Central Asia, between the Southern part of Kazakhstan and Northern Uzbekistan. Up until the third quarter of the 20th century it was the world’s fourth largest saline lake...

О мероприятиях по улучшению экологического положения...

Проблема Аральского моря корнями уходит в далекое прошлое.

С высохшего дна Аральского моря ветры поднимают в воздух соль и пыль и уносят их на сотни километров.

Экологические проблемы Аральского моря: легенды и решения

Аральское море расположено на границе Казахстана, на севере и Каракалпакстана, на юге. В переводе название звучит как «Море Островов», так как в нем более чем 1500 островов.

К вопросу о влиянии Аральской трагедии на здоровье населения...

Аральское море считается редким даром природы.

В целом судьба народов, проживавших на побережье Арала, была взаимосвязана с Амударьей и Сырдарьей.

Смесевые композиции на основе низкомолекулярных фтор(со)...

Получены смесевые композиции низкомолекулярных фтор(со)полимеров винилиденфторида с гексафторпропиленом (СКФ 26 ОНМ и С-26АЭ)...

Гигиеническая оценка хозяйственно-питьевого водоснабжения...

Главной составной частью любых медико-гигиенических исследований является определение гигиенической эффективности осуществляемых мероприятий, которая должна основываться на...

Водные ресурсы на территории Кызылординской области

Аральское море расположено на границе Казахстана, на севере и Каракалпакстана, на юге.

В результате снижения уровня Арала на 20 метров это уже не единое море, а два остаточных.

Территориальные особенности состояния загрязнения...

В статье представлен анализ загрязнения атмосферного воздуха на территории Орловской области в динамике за 2001–2014 годы. Проведена оценка канцерогенного риска.

Похожие статьи

О влиянии выбросов алюминиевого завода на содержание...

Фтор — сильный токсичный элемент, который действует разрушающе практически на всё

Для определения концентрации фторид-иона применяется потенциометрический метод с...

Проблема Арала и Приаралья: вчера и сегодня | Статья в журнале...

Исходя из существующих условий, с первых дней независимости непосредственно под руководством Президента И. А. Каримова правительство страны обратило основное внимание...

The Aral Sea problem in Central Asia | Статья в журнале...

The Aral Sea is situated in Central Asia, between the Southern part of Kazakhstan and Northern Uzbekistan. Up until the third quarter of the 20th century it was the world’s fourth largest saline lake...

О мероприятиях по улучшению экологического положения...

Проблема Аральского моря корнями уходит в далекое прошлое.

С высохшего дна Аральского моря ветры поднимают в воздух соль и пыль и уносят их на сотни километров.

Экологические проблемы Аральского моря: легенды и решения

Аральское море расположено на границе Казахстана, на севере и Каракалпакстана, на юге. В переводе название звучит как «Море Островов», так как в нем более чем 1500 островов.

К вопросу о влиянии Аральской трагедии на здоровье населения...

Аральское море считается редким даром природы.

В целом судьба народов, проживавших на побережье Арала, была взаимосвязана с Амударьей и Сырдарьей.

Смесевые композиции на основе низкомолекулярных фтор(со)...

Получены смесевые композиции низкомолекулярных фтор(со)полимеров винилиденфторида с гексафторпропиленом (СКФ 26 ОНМ и С-26АЭ)...

Гигиеническая оценка хозяйственно-питьевого водоснабжения...

Главной составной частью любых медико-гигиенических исследований является определение гигиенической эффективности осуществляемых мероприятий, которая должна основываться на...

Водные ресурсы на территории Кызылординской области

Аральское море расположено на границе Казахстана, на севере и Каракалпакстана, на юге.

В результате снижения уровня Арала на 20 метров это уже не единое море, а два остаточных.

Территориальные особенности состояния загрязнения...

В статье представлен анализ загрязнения атмосферного воздуха на территории Орловской области в динамике за 2001–2014 годы. Проведена оценка канцерогенного риска.

Задать вопрос